D.1.7. Sýkingarvarnaráætlun Sóltúns.

Vöktun smitsjúkdóma og árvekni er frábrugðin öðrum gagnasöfnunum um sjúkdóma og heilbrigði að því leyti að hún fer stöðugt fram með það að markmiði að geta gripið til bráðra aðgerða við greiningu á uppruna og eðli farsótta og aðgerða gegn þeim.

Vöktun smitsjúkdóma fer fram með tvennum hætti, annars vegar með skráningu tilfella til þess að fá  vitneskju um tíðni sjúkdómanna og hins vegar með tilkynningum um einstök tilfelli svo bregðast megi við. Samkvæmt því er smitsjúkdómum skipt í tvo meginflokka, skráningarskylda og tilkynningaskylda sjúkdóma.

Sóttvarnir eru til að vernda almenning gegn smitsjúkdómum. Um sóttvarnir er fjallað í sóttvarnarlögum samanber http://www.landlaeknir.is. Fjöldi mismunandi smitefna geta valdið sýkingum innan heilbrigðisþjónustunnar og smitleiðirnar eru margar. Algengasta smitleiðin eru hendur starfsmanna, en aðrar vel þekktar eru m.a. sápa, loftborið smit, mengaður innrennslisvökvi, menguð skurðáhöld og örverumenguð matvæli. Hornsteinn í forvörnum gegn sýkingum innan heilbrigðisþjónustunnar er góður handþvottur.

1. Þegar grunur er um smitandi sjúkdóm

Hjúkrunarfræðingur Sóltúns ber að tilkynna, ef upp kemur eða grunur er um smitandi sjúkdóm til hjúkrunarstjóra. Hjúkrunarstjóri boðar hjúkrunarstjórnarfund og farið verður yfir stöðuna. Haft verður síðan samband við alla þá sem málið varðar s.s.

a. Starfsfólki í ræstingu

b. Þvottahúsi

c. Sjúkraþjálfun

d. Iðjuþálfun

e. Djákna

2. Aðgerðarplan við hópsýkingum

a. Fundur með stjórnendum, farið yfir aðgerðarplanið

b. Einangra sýkinguna, eins og kostur er.

c. Farið yfir hreinlætisáætlun

d. Mæla suðupottinn

e. Setja á fót fræðslu til allra starfsmanna íbúa og aðstandenda þeirra um sýkinguna

f. Farið yfir vinnuferla í eldhúsi

Algengustu hópsýkingarnar eru vegna matarsjúkdóma. Matarsjúkdómar eru samheiti yfir sjúkdóma sem orsakast af sýklum í matvælum. Sýklar geta borist í matvæli og valdið matareitrunum og matarsýkingum hjá þeim sem leggja sér matinn til munns. Einkenni matarsjúkdóma eru breytileg, allt frá vægum ónotum til veikinda sem kalla á læknishjálp. Sumir sýklar, sem berast með matvælum, geta verið hættulegir, valdið langvarandi og alvarlegum veikindum og jafnvel dauða. 

Framleiðsla matvæla hefst við ræktun, eldi eða veiðar og lýkur ekki fyrr en diski neytandans. Matvælin geta mengast á öllum stigum þessa ferlis svo að hvergi má slaka á kröfunum. Eftir að neytandi hefur tekið við matvælum í versluninni þarf hann sjálfur að gæta þess að engir sýklar berist í matvælin og sjá til þess að þeir fái ekki tækifæri til að vaxa og fjölga sér.

Skipta má matarsjúkdómum í tvennt:

• Sjúkdóma sem berast úr dýrum í menn gegnum fæðu (zoonosis). Algengastir  þeirra eru Salmonella og Kampýlóbakter-sýkingar.
• Sjúkdóma sem berast í menn með fæðu sem hefur saurmengast af öðrum mönnum, ýmist beint eða óbeint (non-zoonosis). Dæmi um þessa sjúkdóma eru Norwalk like virus og Staphylococcus aureus-matareitrun.

3. Handþvottur og sótthreinsun handa.

1. fræðsla um handþvott.

Handþvottur er þýðingarmesta einstaka atriðið til að hindra dreifingu sýkla . Rétt framkvæmdur handþvottur fjarlægir mestan hluta þeirra flökkusýkla sem koma á hendur við ýmis störf. Hringar, úr og armbönd koma í veg fyrir fullnægjandi handþvott og skal því fólk sem sinnir sjúkum ekki bera slíkt við störf sín. Við handþvott er notað volgt rennandi vatn og sápustykki sem hangir uppi eða fljótandi sápu í ílátum þar sem hægt er að skammta hana með olnboga. Skipta skal um sápuílát þegar búið er úr þeim eða þvo þau vel áður en fyllt er á aftur og nauðsynlegt að þvo oft túðuna. Mikilvægt er að sápuþvo og nudda vel fingurgóma og í kringum neglur. Nota einnota þurrkur og skrúfa að síðustu fyrir kranan með þeim.

4. Dauðhreinsun og sótthreinsun áhalda

2. Fræðsla um dauðhreinsun (sæfing)

Sæfing (dauðhreinsun) er það nefnt þegar allar örverur hafa verið fjarlægðar eða drepnar í tilteknu, afmörkuðu rými. Hugtakið er altækt. Í reynd verða menn hinsvegar að sætta sig við að geta aldrei vitað með fullri vissu hvort eitthvað sé sæft eða ekki, heldur einungis metið líkurnar á að svo sé. Þannig er um gufusæfingu að líkurnar á því að einn spori af Bacillus sterathermophilius sé enn lifandi eftir slíka meðferð eru ekki meiri en einn milljónasti eftir 15 mínútur við 121°C eða 3 mínútur við 134°C í 120 mínútur 170°C í 60 mínútur eða 180°C í 30 mínútur. Af öðrum aðferðum má nefna upphitun í formaldehýdgufu, upphitun með etýlenoxíði í mettaðri vatnsgufu, gamma-geislun og örsíu 80,22um

3. Fræðsla um sótthreinsun.

Sótthreinsun felst í því að megnið eða nær allar sjúkdómsvaldandi örverur eru fjarlægðar eða drepnar a.m.k. í svo stórum stíl að komið verði í veg fyrir smit. Til þess er ýmist notuð hiti eða sótthreinsiefni þegar það sem sótthreinsa á þolir ekki hita. Með sótthreinsun tekst þó sjaldnast að ganga frá sporum dauðum. Lagt hefur verið til að sótthreinsun verði skipt í kröftuga , miðlungs og væga sótthreinsun. Með kröftugri sótthreinsun má búast við að allar örverur séu drepnar, nema hvað fjöldinn allur af sporum lifir hana af. Með miðlungs sótthreinsun eru bakteríur gerðar óvirkar, bakteríur á vaxtarskeiði, flestar veirur og sveppir, en þó ekki sporar. Væg sótthreinsun drepur flestar bakteríur á vaxtarskeiði, sumar veirur og sveppi, en duga ekki á þolnar örverur eins og bakteríur eða spora. Þessi skipting hefur ekki enn hlotið almenna, alþjóðlega viðurkenningu en kemur engu að síður að góðu gagni. Þegar eitthvað þarf að sótthreinsa ætti ævinlega að gæta að því fyrst hvort ekki megi gera það með upphitun, t.d. setja hlutinn í áhaldaþvottavél þar sem 85-90°C heitt vatn og gufa spúa burt óhreinindi og drepa flestar örverur. Þá því aðeins að ekki sé gerlegt að beita upphitun skal grípa til efnasótthreinsunar. Sótthreinsunarefni eru þannig fyrst og fremst notuð til yfirborðssóttheinsunar, áhaldasótthreinsunar og húðsótthreinsunar.

4. Til að rjúfa smitleiðir.

Til að fyrirbyggja smit frá líkamsvessum skal aldrei setja þvott á gólfið. Óhreint lín þarf að fara beint í taugrind. Bleiur og undirbreiðslur beint í ruslafötu. Plastsvuntur skal nota þegar það á við. Þvo sér eftir hanskanotkun og notið spritt/gel. Tæmið ruslapoka og gangið frá vagni eftir notkun. Ræstivagn skal geymdur í ræstiherbergi á matmálstímum og þegar hann er ekki í notkun.

5. Bólusetning fyrir alla, sem það þyggja bæði íbúa og starfsfólk

a. Fræðsla um bólusetningar sjá fylgiskjal frá

Landlæknisembættinu

Bólusetningar	Hve oft?	Hverjir?
Inflúenza	Árlega	Allir eldri en 60 ára. Einnig öll börn og fullorðnir, sem þjást af langvinnum hjarta-, lungna-, nýrna-, og lifrarsjúkdómum, sykursýki, illkynja og öðrum ónæmisbælandi sjúkdómum

Reykjavík 26 janúar, 2004 Guðrún Björg Guðmundsdóttir

Samþykkt á fundi starfsfólks 03.02.2004

© Öldungur hf.